कृष्ण ढकाल
बर्दघाट, असोज २५
रूपान्तरण, हस्तान्तरण र पुस्तान्तरणका बहसहरू समाजमा निरन्तर चलिरहेका छन् । परिवर्तनलाई समयको आवश्यकता मान्दै गर्दा अनुभव, परिपक्वता, जिम्मेवारीबोध र ज्येष्ठताको महत्त्वलाई पनि उत्तिकै सम्मान गर्न आवश्यक हुन्छ। विशेषगरी शैक्षिक संस्था, सामाजिक स–संस्था र सार्वजनिक नेतृत्वमा अनुभवले सिकाएको विवेक तथा विगतका कार्यबाट प्राप्त ज्ञानले संस्थाको भविष्य निर्माणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यही सन्दर्भमा लामो राजनीतिक, सामाजिक र प्रशासनिक अनुभव सँगालेका रुक्मागत ज्ञवाली पुनः शैक्षिक नेतृत्वको चर्चामा आएका छन्।
नवलपरासीको बर्दघाटमा स्वास्थ्य सेवा, राजनीतिक गतिविधि र सामाजिक नेतृत्वमार्फत आफ्नो पहिचान स्थापित गरेका ज्ञवालीको नाम अहिले दिव्यज्योति बहुमुखी क्याम्पसको नेतृत्वसँग जोडिएको छ। क्याम्पस व्यवस्थापन समितिको अध्यक्षका रूपमा दुई कार्यकाल जिम्मेवारी सम्हालिसकेका ज्ञवालीले २०८३ असोज २५ गते तेस्रो कार्यकालका लागि दिइएकाे अध्यक्ष पदकाे उम्मेदवारीमा ज्ञवाली निर्विरोध भएका छन्। उनको उम्मेदवारीलाई संस्थागत अनुभव, नेतृत्वको निरन्तरता र जिम्मेवारी हस्तान्तरणको बहससँग जोडेर अहिले चाेक चाैराह र समाजमा चर्चा शुरू भएकाे छ ।
गुल्मीबाट सुरु भएको जीवनयात्रा
२०१२ साल फागुन ५ गते गुल्मी जिल्लाको साविक रु.रु. गाविसमा जन्मिएका ज्ञवाली अनन्तप्रसाद ज्ञवाली र दुर्गादेवी ज्ञवालीका सुपुत्र हुन्। सामान्य पारिवारिक परिवेशबाट अघि बढेका ज्ञवालीले आफ्नो जीवनयात्रामा शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, व्यवसाय र राजनीतिलाई सँगसँगै अघि बढाएका छन।
स्वास्थ्य क्षेत्रलाई व्यावसायिक कर्मका रूपमा रोजेका ज्ञवालीले २०३३ सालमा सि.एम.ए. उत्तीर्ण गरे भने २०३९ सालमा डिप्लोमा तहको अध्ययन पूरा गरेका थिए। अध्ययनबाट हासिल गरेको ज्ञानलाई व्यवहारमा उतार्दै उनले स्वास्थ्य सेवामार्फत नागरिकसँग प्रत्यक्ष जोडिने अवसर पाए जस्ले ज्ञवालीकाे राजिनितक जिवनलाइ थप सहज बनाएकाे छ।
२०३० सालदेखि २०३४ सालसम्म पाल्पा मिसन अस्पतालमा काम गरेका ज्ञवालीले २०३४ देखि २०३८ सालसम्म नेपाल सरकारको स्वास्थ्य मन्त्रालयअन्तर्गत रहेर सेवा गरेकाे अनुभव पनि रहेकाे छ। स्वास्थ्य क्षेत्रमा प्राप्त यही अनुभवले उनलाई नागरिकका आवश्यकता, स्थानीय समाजका समस्या र सेवाप्रवाहको महत्त्व बुझ्ने सुवर्णअवसर प्रदान ग¥यो।
बर्दघाटलाई कर्मथलो
२०३९ सालमा गुल्मीबाट नवलपरासीको बर्दघाटमा बसाइँ सरेर आएपछि ज्ञवालीले आफ्नो कर्मथलोलाई यही क्षेत्र बनाए। सोही वर्षदेखि उनले व्यावसायिक रूपमा ‘रमा मेडिकल’ सञ्चालन गर्दै आएका छन्।
स्वास्थ्य सेवासँग सम्बन्धित व्यवसायमार्फत स्थानीय समुदायसँग निरन्तर सम्पर्कमा रहने अवसरले उनलाई बर्दघाटको सामाजिक र राजिनितक जीवनसँग नजिक बनायो। समयसँगै उनी स्वास्थ्य व्यवसायीको परिचयमा मात्र सीमित रहेनन्; राजनीतिक गतिविधि, स्थानीय शासन र शैक्षिक संस्थाको नेतृत्वमा समेत सक्रिय हुँने अवस प्राप्त भयाे।उनको व्यक्तिगत जीवनमा श्रीमती रमा ज्ञवाली, छोरा डा. सञ्जय ज्ञवाली र छोरी शिला ज्ञवाली रहेका छन्। परिवार र व्यवसायलाई निरन्तरता दिँदै सार्वजनिक जीवनमा सक्रिय रहनु उनको जीवनयात्राको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हो।
विद्यार्थी राजनीतिदेखि पार्टी नेतृत्वसम्म
ज्ञवालीको राजनीतिक यात्रा २०२९ सालदेखि नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको भ्रातृ सङ्गठनमा आबद्ध भएर विद्यार्थी राजनीतिबाट सुरु भएको हो। विद्यार्थी जीवनबाटै राजनीतिक गतिविधिमा जोडिएका ज्ञवालीले समयक्रमसँगै पार्टी संगठन र स्थानीय नेतृत्वमा आफ्नो भूमिका विस्तार गरेका थिए।
२०४७ सालमा उनले पार्टीको सदस्यता लिएको विवरण छ। त्यसपछि २०५५ सालदेखि नेकपा एमालेको जिल्ला कमिटी सदस्यका रूपमा जिम्मेवारी सम्हाल्दै जिल्ला कमिटीको ३ नम्बर क्षेत्रको इन्चार्जको भूमिका निर्वाह गरे। लामो समय पार्टी संगठनमा सक्रिय रहेका ज्ञवाली हाल नेकपा एमालेको प्रदेश कमिटीका सल्लाहकार रहेका छन्।
उनको राजनीतिक यात्रालाई केवल पार्टीगत आबद्धताका रूपमा मात्र हेर्न मिल्दैन। स्थानीय तहको नेतृत्वदेखि शैक्षिक संस्थाको व्यवस्थापनसम्म पुगेको उनको अनुभवले राजनीतिक संलग्नतालाई सामाजिक जिम्मेवारीसँग जोडेको देखिन्छ। पार्टी संगठनमा प्राप्त अनुभव र स्थानीय समुदायसँगको सम्बन्धले उनलाई सार्वजनिक जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा काम गर्ने अवसर दिएको छ।
दुई कार्यकाल गाविस अध्यक्ष, स्थानीय नेतृत्वको अनुभव
२०४९ सालदेखि २०५९ सालसम्म दुई कार्यकाल माकर गाविसको अध्यक्षका रूपमा नेतृत्व सम्हाल्नु ज्ञवालीको सार्वजनिक जीवनको महत्त्वपूर्ण अध्याय हो। स्थानीय स्वशासनको अभ्यास भइरहेको त्यस समय गाविस अध्यक्षका रूपमा काम गर्नु भनेको स्थानीय नागरिकका आवश्यकता बुझ्नु, विकासका प्राथमिकता निर्धारण गर्नु र सीमित स्रोतसाधनबीच जिम्मेवारी निर्वाह गर्नु थियो।
स्थानीय तहको नेतृत्वमा बिताएको एक दशक लामो अवधिले ज्ञवालीलाई जनप्रतिनिधिको जिम्मेवारी, समुदायसँगको सहकार्य र विकास व्यवस्थापनबारे व्यावहारिक अनुभव राम्राे रहेकाे छ। स्वास्थ्य सेवाबाट सुरु भएको उनको सार्वजनिक सम्बन्ध स्थानीय शासन हुँदै शैक्षिक नेतृत्वसम्म विस्तार र सहकार्य तथा समन्वय गर्न कुनै समस्या छैन । राजनीतिमा लामो समय बिताउनु एउटा पक्ष हो भने प्राप्त अनुभवलाई संस्थागत जिम्मेवारीमा प्रयोग गर्नु अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। ज्ञवालीको जीवनयात्रामा यी दुवै पक्ष एकअर्कासँग जोडिएका छन् जस्ले समाजमा काम गर्न ज्ञवालीलाइ सहज छ ।
दिव्यज्योति क्याम्पसमा तेस्रो कार्यकालको अवसर
बर्दघाट–२, चिसापानीस्थित दिव्यज्योति बहुमुखी क्याम्पस यस क्षेत्रको शैक्षिक विकाससँग जोडिएको संस्था हो। शैक्षिक संस्थाको व्यवस्थापनमा नेतृत्वको अनुभव, आर्थिक तथा प्रशासनिक पारदर्शिता, शैक्षिक गुणस्तरप्रतिको प्रतिबद्धता र समुदायको विश्वास महत्त्वपूर्ण मानिन्छन्। ज्ञवालीले यसअघि दुई कार्यकाल क्याम्पस व्यवस्थापन समितिको अध्यक्षका रूपमा जिम्मेवारी सम्हालिसकेका छन्। २०८३ असोज २५ गते तेस्रो कार्यकालका लागि अध्यक्ष पदमा निर्विरोध उम्मेदवारी दर्ता हुनुले उनको पुनरागमनलाई थप चर्चामा ल्याएको छ।
कुनै पनि शैक्षिक संस्थामा नेतृत्वको निरन्तरता आफैँमा उपलब्धि होइन; त्यसलाई संस्थाको हितमा उपयोग गर्न सक्नु मुख्य कुरा हो। विगतको अनुभवले संस्थाका चुनौती बुझ्न, विगतका निर्णयबाट सिक्न र भावी योजना निर्माण गर्न सहयोग पु¥याउन सक्छ। त्यसैले ज्ञवालीको तेस्रो कार्यकालको उम्मेदवारीलाई अनुभवको उपयोग र संस्थागत जिम्मेवारीको निरन्तरताका रूपमा पनि सामाज र राजिनितक क्षेत्रमा व्याख्या गर्न थालेका छन ।
तर बदलिँदो समयअनुसार शैक्षिक संस्थाले नयाँ सोच, प्रविधिको प्रयोग, गुणस्तरीय शिक्षा, आर्थिक पारदर्शिता र विद्यार्थीकेन्द्रित कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यकता पनि उत्तिकै छ। अनुभव र नवीन सोचबीच सन्तुलन कायम गर्न सक्नु नै प्रभावकारी नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा हो । अहिले रूपान्तरण, हस्तान्तरण र पुस्तान्तरणका बहस र अधिकार चलिरहेका बेला ज्ञवालीले नेतृत्व लिएकाले अबकाे कार्यकाल कस्ताे रहनेहाे त्याे भने हेर्न बाँकी नै छ ।
पुस्तान्तरणसँगै अनुभवको सम्मान
पछिल्लो समय सार्वजनिक तथा राजनीतिक क्षेत्रमा पुस्तान्तरणको विषयले विशेष महत्त्व पाएको छ। नयाँ पुस्ताको ऊर्जा, प्रविधिमैत्री सोच र परिवर्तनप्रतिको आकाङ्क्षा समाजका लागि आवश्यक छन्। तर पुस्तान्तरणको अर्थ पुरानो पुस्ताको अनुभवलाई अस्वीकार गर्नु होइन। बरु अनुभव र नयाँ सोचबीच सहकार्यको वातावरण बनाउनु हो।
रुक्मागत ज्ञवालीको उम्मेदवारीले पनि यही प्रश्नलाई अगाडि ल्याउँछ—संस्थाको नेतृत्वमा अनुभवलाई कसरी उपयोग गर्ने र नयाँ पुस्तालाई कसरी अवसर प्रदान गर्ने?
लामो समयदेखि सामाजिक तथा राजनीतिक क्षेत्रमा सक्रिय व्यक्तिको अनुभव संस्थाका लागि उपयोगी हुन सक्छ। त्यसलाई अझ प्रभावकारी बनाउन नयाँ पुस्ताको सहभागिता, जिम्मेवारीको बाँडफाँट, उत्तरदायित्व र परिणाममुखी कार्यशैलीलाई समेत प्राथमिकता दिन आवश्यक हुन्छ। अनुभवी नेतृत्वले नयाँ पुस्तालाई मार्गदर्शन गर्ने र नयाँ पुस्ताले नवीन सोचमार्फत संस्थालाई अघि बढाउने वातावरण बनेमा संस्थागत विकासले गति लिन सक्छ।
यस अर्थमा ज्ञवालीको नेतृत्वमाथिको चर्चा कुनै एक व्यक्तिको उम्मेदवारीमा मात्र सीमित छैन। यो अनुभवको सम्मान, नेतृत्वको उत्तरदायित्व र संस्थागत भविष्य निर्माणबीचको सम्बन्धबारे बहस गर्ने अवसर पनि हो।
ज्ञवालीको अनुभवलाई उपलब्धिमा बदल्ने चुनौती
रुक्मागत ज्ञवालीको जीवनयात्रा स्वास्थ्य सेवाबाट सुरु भएर व्यवसाय, विद्यार्थी राजनीति, पार्टी संगठन, स्थानीय शासन र शैक्षिक नेतृत्वसम्म फैलिएको छ। विभिन्न क्षेत्रमा जिम्मेवारी सम्हाल्दै अघि बढेको उनको यात्राले सार्वजनिक जीवनमा निरन्तर सक्रियताको परिचय दिन्छ।
यद्यपि लामो अनुभव र ज्येष्ठता नेतृत्वका महत्त्वपूर्ण आधार भए पनि संस्थाको सफलताको अन्तिम मापदण्ड कामको परिणाम नै हो। दिव्यज्योति बहुमुखी क्याम्पसको आगामी नेतृत्वले शैक्षिक गुणस्तर अभिवृद्धि, विद्यार्थीको आकर्षण बढाउने कार्यक्रम, दक्ष जनशक्ति व्यवस्थापन, आर्थिक पारदर्शिता र समुदायसँगको सम्बन्धलाई प्राथमिकता दिन सकेमा अनुभवको वास्तविक मूल्य स्थापित हुनेछ।
संस्थालाई समयानुकूल बनाउने जिम्मेवारी कुनै एक व्यक्तिको मात्र नभई व्यवस्थापन समिति, प्राध्यापक, कर्मचारी, विद्यार्थी, अभिभावक र समुदाय सबैको साझा दायित्व हो। नेतृत्वले यी पक्षलाई एउटै उद्देश्यमा जोड्न सकेमा मात्र संस्थागत प्रगति दिगो बन्न सक्छ।
रूपान्तरण, हस्तान्तरण र पुस्तान्तरणका नाराबीच रुक्मागत ज्ञवालीको तेस्रो कार्यकालको उम्मेदवारीले एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश दिन्छ—अनुभवलाई सम्मान गरिनुपर्छ, तर त्यसलाई परिणाममा रूपान्तरण गर्ने जिम्मेवारी पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। परिपक्वता, नवीन सोच र सामूहिक सहभागिताको संयोजनबाट मात्रै शैक्षिक संस्था तथा समाजको समृद्धिको बाटो फराकिलो बन्न सक्छ।
अन्ततः नेतृत्वको मूल्य पदमा कति समय बिताइयो भन्ने कुराले मात्र होइन, त्यो समय संस्थाको हितमा कति सार्थक बनाइयो भन्ने कुराले निर्धारण गर्छ। ज्ञवालीका लागि तेस्रो कार्यकालको अवसर यही अनुभवलाई थप प्रभावकारी, पारदर्शी र परिणाममुखी नेतृत्वमा रूपान्तरण गर्ने महत्त्वपूर्ण अवसर बनाउन सक्नुपर्दछ।
उमेदवारी दिएकाहरूकाे लिष्ट यसस्ताे छ ।
